ÜZERLİK TOHUMU

 

Üzerlik, 30-70 cm yükseklikte, tüysüz, parçalı yapraklı, sarımsı beyaz çiçekli ve acımsı keskin kokulu bir bitkidir. Keskin kokuyu veren yağ bezleri yaprakların dallarla birleştiği yerde bulunur. Haziran ayında çiçek açan üzerlik daha sonra tohuma durur. Nohut büyüklüğündeki meyveleri yeşilden sarıya dönüşür. Sonbahara doğru olgunlaşan kapsüllerin her birinde 2-3 mm uzunlukta, üçgen piramit biçiminde, kahverengi-siyah renkte 21-22 tohum bulunur. Halk tıbbında kullanılan bu tohumlar, sabit yağ ile % 2,5-3 oranında indol alkaloitleri (harmin, harmol, peganin, harmalin) içerir. Bu alkaloitlerin % 50-70'ini psikomimetik bir etkisi olan harmalin oluşturur. Harmalin, merkezi sinir sistemini önce depresif, sonra konvülsif (kaslarda istem dışı kasılmalara yol açıcı) olarak etkiler. Görmeyi az miktarda artırdığı, tükürük salgısını azalttığı, damarları genişleterek kan basıncını düşürdüğü, kan şekeriniyse yükselttiği bilinmektedir.
 
Bağırsak kurdundan prostata, hemoroitten karın ağrısına pek çok hastalığa iyi geldiği inancıyla üzerlik çeşitli yol ve yöntemlerle Anadolu'nun hemen her yerinde halkça kullanılagelmiştir.
 
Halk tıbbında rastlanan pek çok örnekte olduğu gibi, şifalı ve etkili olduğuna inanılan, fakat kanıtlanmamış uygulama alanları saymakla bitmez: Afrodizyak olarak, felçlere karşı, "sevdadan kaynaklanan ağrılar" için, göz hastalıklarında... Davud-u Antaki'nin Tezkere adlı eserinin Bitkiler ve Şifaları bölümünde 'özerlik' tohumunun iyi geldiğine inanılan hastalıklar listesi oldukça uzundur.
 
1) Basur: Üzerlik tohumlari kavrulup ögütülür, yemeklerden yarim saat önce 1 ‘er tatli kaşigi yenir.
2) Varis: Üzerlik tohumu ögütülüp, balla macun yapilarak yenmeye devam edilir.
3) Adet söktürücü: Üzerlik tohumu kaynatilip, balla tatlandirilarak l'er su bardagi içilmeye devam edilir.
4) Nefes darligi: Üzerlik tohumu, sinirli otla kaynatilip balla tatlandirilarak içilmeye devam edilir.
5) Romatizma, kulunç: Üzerlik tohumu kekik ile kaynatilip, balla tatlandirilarak içilmeye devam edilir.
Uzerliktohumu kaynatilip banyo yapilir.
6) Şismanlatici: Keten tohumu, üzerlik tohumu, polen ögütülüp, balla macun yapilarak yenmeye devam edilir.
7) Idrar söktürücü: Üzerlik tohumu kaynatilip, balla tatlandirilarak içilmeye devam edilir.
8) Kurt düsürücü: Kavrulmus üzerliktohumu ögütülüp, aç karina l'ertatli kasigi yenir.
9) Bas agrisi: Üzerlik tohumu kaynatilip, bal ve sekerle beraber tatlandirilip 30 gün içmeye devam edilir.
10) Balgam ve habis artik söktürücü: Üzerlik tohumu tatli su ile yikanir, süzülür.
Daha sonra sicak su içinde bal ve susam yagi ile kaynatilip içilirse,
kusturarak, gögüs ve bastaki balgam türevlerini çikartir